السيد أحمد الهاشمي ( مترجم وشارح : حسن عرفان )
410
جواهر البلاغة ( فارسى )
تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ و كقوله تعالى : وَ قَضَيْنا إِلَيْهِ ذلِكَ الْأَمْرَ أَنَّ دابِرَ هؤُلاءِ مَقْطُوعٌ مُصْبِحِينَ فقوله : « أنّ دابر هؤلاء » تفسير و توضيح « لذلك الأمر المبهم و فائدته توجيه الذّهن إلى معرفته و تفخيم شأن المبيّن و تمكينه فى النّفس فأبهم فى كلمة « الأمر » ثم وضّحه بعد ذلك تهويلا لأمر العذاب . يكى از اقسام اطناب ، توضيح دادن و بيانكردن پس از ابهام است . اين توضيح ، براى اين است كه معنى در ذهن شنونده ، استوار گردد ، چون سخن يك بار به شيوهء مبهم و سربسته و كوتاه ذكر گرديده و بار ديگر به شكل گسترده و بيان شده ، بنابراين ، ذكر دوبارهء آن به گونه تفصيلى بر ارجمندى و شرف معنا مىافزايد . مانند سخن خداى و الا : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ . . . » « 1 » اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، آيا شما را بر تجارتى راه نمايم كه شما را از عذابى دردناك مىرهاند ؟ به خدا و فرستاده او بگرويد و در راه خدا با مال و جانتان جهاد كنيد . در اين آيهء شريفه ، « تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ » و « تُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ » تجارت نجاتبخش را بيان مىكند و توضيح مىدهد . و مانند اين سخن خداى و الا : « وَ قَضَيْنا إِلَيْهِ . . . » « 2 » و او را از آن امر آگاه كرديم كه : ريشهء آن گروه صبحگاهان بريده خواهد شد . « أنّ دابر هؤلاء » براى تفسير و توضيح « ذلك الأمر » آمده « أمر » در آغاز ، مبهم است . فايدهء اين اطناب ، حركت دادن و روانهكردن ذهن به سوى شناخت آن مبهم است . و فايده ديگرش ، عظمت دادن به موقعيت چيزى است كه بيان شده ، يعنى همان كه مبهم بود به اضافه استوار ساختن آن معنا در جان شنونده . از اينرو خداوند متعال ، در آغاز ، معنا را با ذكر « الأمر » به شيوهء مبهم و سربسته ذكر كردهاند سپس آن را توضيح دادهاند تا آن امر را ترسناك گردانند . 4 - و منها التّوشيع و هو أن يؤتى فى آخر الكلام بمثنّى مفسر بمفردين ليرى المعنى فى صورتين ، يخرج فيهما من الخفاء المستوحش إلى الظهور المأنوس ، نحو : العلم علمان : علم الأبدان و علم الأديان . يكى از انواع اطناب ، توشيع است و آن ، بدينگونه است كه در پايان سخن ، يك تثنيه
--> ( 1 ) . صف ، 10 و 11 . ( 2 ) . حجر ، 66 .